Vrijwillige ouderbijdrage: verplicht of niet en wat kost school?

De vrijwillige ouderbijdrage is niet verplicht. Betaal je niet, dan mag je kind toch mee op schoolreis en meedoen aan alle extra activiteiten die de school organiseert, en je hoeft niet uit te leggen waarom je niet betaalt. Dat geldt voor basisscholen en middelbare scholen, voor speciaal onderwijs en voor dure programma’s zoals tweetalig onderwijs. Lesgeld betaal je tot 18 jaar nooit en schoolboeken op de middelbare school zijn gratis. Wat scholen gemiddeld vragen, loopt van € 56 per jaar op de basisschool tot € 402 op het gymnasium. Hieronder lees je wat je wel en niet hoeft te betalen, hoeveel het is, hoe je hulp krijgt als het geld er niet is en waar je terechtkunt als een school zich niet aan de regels houdt. Laatst bijgewerkt: 1 oktober 2026.

Wat is de vrijwillige ouderbijdrage en waarvoor vraagt de school hem

Een school krijgt van de Rijksoverheid geld voor lessen, leraren, gebouw en lesmateriaal. Voor wat daarbuiten valt mag ze ouders om een bijdrage vragen: de vrijwillige ouderbijdrage. Rijksoverheid noemt als voorbeelden een schoolreis, een kerstetentje, een museumbezoek, een sportdag, hulp bij huiswerk of oefenen bij examens, lessen in een extra vreemde taal, tweetalig onderwijs en extra lessen dans, cultuur, muziek, sport, taal of techniek.

Voor een aantal dingen mag een school juist geen ouderbijdrage vragen, omdat ze nodig zijn om gewoon naar school te kunnen gaan en de school er al geld voor krijgt. Sinds 1 september 2023 geldt dat voor alles wat direct met de kerndoelen en de toegang tot het onderwijs te maken heeft. In de brochure met de regels per 1 september 2023 staan onder meer kluishuur (een borg mag wel), de mediatheek, wifi, verzekeringen voor apparatuur van de school, proefwerkpapier, ouderavonden, de schoolgids, de fietsenstalling, een liftsleutel, de leerlingenpas, examenbundels en examentrainingen en loopbaanbezoeken. Vraagt een school daar toch geld voor, dan hoef je dat niet te betalen.

De hoogte bepaalt de school zelf, maar niet alleen: de ouders in de medezeggenschapsraad (MR) moeten instemmen met het bedrag en met de activiteiten waaraan het geld wordt besteed. Alles moet in de schoolgids staan: hoe hoog de bijdrage is, waarvoor het geld wordt gebruikt, dat betalen vrijwillig is en dat elk kind mag meedoen, ook als de ouders niet betalen.

Is de ouderbijdrage verplicht? Dit zegt de wet sinds 2021

Nee. Op 1 augustus 2021 ging de wet van de Kamerleden Kwint en Westerveld in. Die verbiedt scholen om leerlingen uit te sluiten van activiteiten als ouders de vrijwillige ouderbijdrage niet kunnen of willen betalen. Voor de basisschool staat de regel in artikel 13 van de Wet op het primair onderwijs: de schoolgids vermeldt de geldelijke bijdrage, “waarbij wordt vermeld dat deze vrijwillig is en dat het niet voldoen van die bijdrage niet leidt tot het uitsluiten van leerlingen van deelname aan activiteiten”. Voor de middelbare school staat dezelfde regel in artikel 2.92 van de Wet voortgezet onderwijs 2020. Toelating tot een school mag ook nooit afhangen van een bijdrage van de ouders.

Een school mag een kind dat niet betaalt dus niet thuislaten en ook geen vervangende activiteit aanbieden terwijl de klas op schoolreis is. Heeft de school te weinig geld binnen, dan moet ze zelf iets anders bedenken dat voor alle leerlingen geldt, of de activiteit gaat voor niemand door. Dat is de kant die ouders minder vaak horen: op scholen waar veel ouders niet betalen, worden reisjes goedkoper of vallen ze weg. Uit de wetsevaluatie die in februari 2026 naar de Tweede Kamer ging, blijkt dat sinds de wet 20 procent van de ouders in het basisonderwijs en 30 procent in het voortgezet onderwijs de bijdrage niet betaalt. In de begeleidende Kamerbrief schrijft de staatssecretaris dat uitsluiting van leerlingen vrijwel niet meer voorkomt, al gebeurt het incidenteel nog op enkele scholen.

Wat kost de basisschool: lesgeld, ouderbijdrage en opvang

Voor de basisschool betaal je geen lesgeld. Wat je wel kunt tegenkomen: de vrijwillige ouderbijdrage, een bijdrage voor het overblijven tussen de middag (tussenschoolse opvang) en de kosten van buitenschoolse opvang voor en na schooltijd. Voor die laatste kun je mogelijk kinderopvangtoeslag krijgen. Spullen als gymkleding koop je zelf.

Hoeveel basisscholen vragen, is in opdracht van het ministerie van OCW onderzocht in de Schoolkostenmonitor over schooljaar 2024/2025, waarvoor 9.070 ouders en 1.465 schoolleiders een vragenlijst invulden. Negen op de tien basisscholen vragen een ouderbijdrage. Gemiddeld over alle scholen is dat € 56 per kind per jaar; kijk je alleen naar scholen die iets vragen, dan is het € 72. Ouders zelf noemen gemiddeld € 66. Ongeveer 45 procent van de basisscholen geeft korting of vrijstelling, meestal als een kind later in het jaar instroomt of als er meer kinderen uit één gezin op school zitten.

Wat kost de middelbare school per schooltype

Ook in het voortgezet onderwijs betaal je geen lesgeld; alleen leerlingen die op 1 augustus 18 jaar of ouder zijn en voltijds vavo of mbo volgen, betalen lesgeld. De meeste schoolboeken krijgt je kind gratis van school. Zelf betaal je kleinere spullen zoals een atlas, woordenboeken, een rekenmachine, een agenda, gymkleren, schriften en pennen. Daarbovenop komt de vrijwillige ouderbijdrage, bijvoorbeeld voor schoolkamp, excursies en culturele activiteiten, en vaak een bijdrage voor een laptop.

De bedragen liggen een stuk hoger dan op de basisschool en verschillen sterk per schooltype. Scholen gaven in de Schoolkostenmonitor zelf op wat zij per leerling per jaar aan ouders vragen. Gemiddeld over alle scholen, inclusief scholen die niets vragen, komt dat op het volgende neer.

Ouders komen zelf veel hoger uit, gemiddeld € 880 per jaar, omdat zij ook laptop, reiskosten, schoolspullen en bijles meetellen: € 1.030 op het vwo, € 884 op het vmbo en € 528 op het praktijkonderwijs. Scholen die een bijdrage vragen voor tweetalig onderwijs, vragen daarvoor gemiddeld € 426 extra bovenop de gewone bijdrage; gerekend over alle scholen met tweetalig onderwijs, ook die er niets voor vragen, is het € 355. Ongeveer een derde van de middelbare scholen geeft korting of vrijstelling, meestal op basis van inkomen of het aantal kinderen uit één gezin. Vraag daar dus naar als je meer kinderen op dezelfde school hebt.

Laptop, borg en schoolreis: wat wel en niet verplicht is

Een laptop of tablet is geen gratis lesmateriaal, maar een school mag je ook niet verplichten er een te kopen. Kun of wil je niet betalen, dan moet de school voor een volwaardig alternatief zorgen, bijvoorbeeld een leenlaptop. Dat geldt ook als een basisschool de boeken vervangt door digitaal lesmateriaal. Hier zitten de meeste misverstanden: in de Schoolkostenmonitor zegt 82 procent van de ouders in het voortgezet onderwijs niet te weten dat een bijdrage voor een laptop vrijwillig is, terwijl zeven op de tien ouders er wel kosten voor maken.

Voor de gratis schoolboeken mag een school een borg vragen, maar ook die is vrijwillig en de MR moet ermee instemmen. Je kind moet aan het begin van het schooljaar zijn boeken hebben, ook als je de borg niet betaalt. Let op één valkuil: ga je akkoord met de borgregeling, dan ben je verplicht die na te komen. Gebruikt de school werkboeken meerdere jaren en heeft ze duidelijk gevraagd er niet in te schrijven, dan mag ze een vergoeding vragen als je kind het toch doet.

Een schoolkamp, een buitenlandreis of een excursie valt volledig onder de vrijwillige ouderbijdrage, ook als de school er een aparte factuur voor stuurt. Dat geldt volgens Ouders & Onderwijs ook voor verzekeringen die de school aanbiedt en voor dienstverleningscontracten: die hoef je niet te ondertekenen. Juist bij aparte rekeningen voor reizen zijn scholen minder duidelijk: van de middelbare scholen die in de wetsevaluatie naast de algemene bijdrage apart geld vroegen voor excursies of reizen, vermeldde minder dan de helft (45 procent) in de schoolgids dat ook die bijdrage vrijwillig is, en eveneens 45 procent dat niet betalen geen reden is voor uitsluiting.

Rekenvoorbeeld: wat betaal je met een kind op de basisschool en een op de havo

Stel, je hebt een kind in groep 6 en een kind in havo 3, en beide scholen vragen het landelijk gemiddelde. Betaal je alles wat gevraagd wordt, dan ben je per schooljaar € 56 (basisschool) plus € 362 (havo) kwijt aan vrijwillige ouderbijdrage, samen € 418. Daarbovenop koop je spullen die hoe dan ook voor jouw rekening zijn: ouders geven daar volgens de Schoolkostenmonitor gemiddeld € 74 (basisschool) en € 188 (middelbare school) aan uit, samen € 262. Alles bij elkaar ongeveer € 680 per jaar. Betaal je de ouderbijdrage niet, dan blijven de € 262 aan eigen spullen over en doen beide kinderen aan alle activiteiten mee. Vraagt de havo ook € 47 voor een laptop, dan mag je dat weigeren en een leenlaptop vragen.

Ter vergelijking: de kinderbijslag voor een kind van 12 tot en met 17 jaar is vanaf het derde kwartaal van 2026 € 426,29 per kwartaal en voor een kind van 6 tot en met 11 jaar € 362,35, volgens de bedragen van de SVB. Eén kwartaal kinderbijslag voor het oudste kind dekt dus de ouderbijdrage van de havo voor een heel jaar. De kinderbijslag wordt na afloop van elk kwartaal betaald, in 2026 op 2 januari, 1 april, 1 juli en 1 oktober.

Ouderbijdrage niet betalen: zo werkt het en dit mag de school niet

Niet betalen vraagt geen formulier en geen reden. Je laat de factuur liggen of je mailt de administratie dat je dit jaar niet bijdraagt. In de voorlichtingsvideo van Rijksoverheid staat het letterlijk: “U hoeft dus niet te betalen en ook niet uit te leggen waarom u niet betaalt.” Je kunt ook een deel betalen, of alleen voor de schoolreis en niet voor de rest. Scholen die een bedrag “per leerling” noemen of schrijven dat een reis alleen doorgaat als 90 procent heeft betaald, veranderen daar niets aan: de bijdrage blijft vrijwillig.

Een school mag om de bijdrage vragen en dus ook een herinnering sturen, maar je bent tot niets verplicht en je kind uitsluiten mag de school nooit. In de praktijk komt een aanmaning of incasso weinig voor: in de wetsevaluatie zegt 8 procent van de ouders in het basisonderwijs en 10 procent in het voortgezet onderwijs dat de school dat weleens doet, terwijl ongeveer de helft respectievelijk een derde zegt van niet en de rest het niet weet. Krijg je een aanmaning of een brief van een incassobureau voor een vrijwillige bijdrage, verwijs dan schriftelijk naar de schoolgids en naar de wet, en meld het bij de inspectie als de school doorzet (zie het stappenplan verderop).

Vind je het bedrag te hoog maar steun je het principe, vraag dan om een betalingsregeling of korting, of leg het bedrag voor aan de ouders in de MR: die hebben instemmingsrecht op de hoogte en de bestemming en kunnen hun instemming weigeren.

Hulp bij schoolkosten: gemeente, Leergeld en de school zelf

Is het geld er niet voor een laptop, een fiets, gymkleren of de schoolreis, dan zijn er drie loketten die los van elkaar werken. Elke gemeente ondersteunt huishoudens met een laag inkomen, bijvoorbeeld met een kindpakket met tegoedbonnen voor kleding en zwemles. Voorwaarden en aanbod verschillen per gemeente, dus vraag het na bij je eigen gemeente.

Het tweede loket is Stichting Leergeld. Die werkt met 114 lokale stichtingen en helpt kinderen uit gezinnen met geldzorgen aan schoolspullen, een laptop, een fiets, zwemles, sport of muziekles. Je vraagt het aan bij de Leergeldstichting in je eigen gemeente door op leergeld.nl de vier cijfers van je postcode in te vullen; elke lokale stichting heeft een eigen pakket. Is er in jouw gemeente geen Leergeld, dan vraag je het aan via Sam& voor alle kinderen, het samenwerkingsverband van Leergeld, Jeugdfonds Sport & Cultuur, Stichting Jarige Job, Nationaal Fonds Kinderhulp en het Jeugdeducatiefonds. Rijksoverheid verwijst ouders op de pagina over ondersteuning voor je kinderen naar diezelfde site.

Het derde loket is de school. Vraag de leerkracht, mentor of brugfunctionaris of de school een potje heeft voor ouders die de bijdrage niet kunnen betalen. Het Jeugdeducatiefonds werkt alleen via basisscholen: de school doet de aanvraag voor een kind of een hele klas, ouders kunnen er niet zelf terecht. Heb je op dit moment geen inkomen, kijk dan ook welke uitkering je kunt aanvragen, want veel gemeentelijke kindregelingen hangen aan je inkomen.

Kind van 18 op de middelbare school: tegemoetkoming scholieren van DUO

Wie krijgt het en hoeveel

Wordt je kind 18 en zit het nog op de middelbare school, dan stopt de kinderbijslag en kan je kind zelf de tegemoetkoming scholieren aanvragen bij DUO. Het is een gift, geen lening, voor scholieren van 18 tot 30 jaar die voltijd vwo, havo, vmbo, lwoo, praktijkonderwijs, vavo of voortgezet speciaal onderwijs volgen (bij vso tot 20 jaar). Zonder Nederlandse nationaliteit is er in bepaalde gevallen toch recht; dat controleer je bij DUO.

De basistoelage hangt niet af van het inkomen van de ouders; de aanvullende toelage is er voor ouders die weinig of niet kunnen meebetalen. DUO betaalt maandelijks, ook in de zomervakantie, en kijkt naar het ouderinkomen van twee jaar eerder: voor schooljaar 2026-2027 is dat 2024. Is het inkomen daarna met minstens 15 procent gedaald voor minstens drie jaar, dan kunnen ouders een later peiljaar vragen.

Een thuiswonende scholier in havo 5 krijgt vanaf augustus 2026 dus maximaal € 147,65 plus € 113,98, samen € 261,63 per maand. De aanvullende toelage in de bedragen van DUO verandert per 1 augustus; de basistoelage bleef in 2026 het hele jaar gelijk. Een veelgemaakte fout is alleen de basistoelage aanvragen: de aanvullende toelage vraag je één keer aan, DUO rekent daarna elk jaar opnieuw, en vergeten kan hij met terugwerkende kracht worden aangevraagd. Willen ouders met een te hoog inkomen niet meebetalen, dan kan de scholier vragen het ouderinkomen buiten beschouwing te laten; de aanvullende toelage wordt dan een rentedragende lening.

Nieuw in Nederland: zo werkt betalen voor school

Ben je net in Nederland en ken je het schoolsysteem nog niet, dan zijn dit de regels die je moet kennen. Alle kinderen van 5 tot 16 jaar die in Nederland wonen zijn leerplichtig, ongeacht nationaliteit of verblijfsstatus; de meeste kinderen beginnen al met 4 jaar. Een school mag toelating nooit afhankelijk maken van een betaling, en voor een basisschool ook niet van rechtmatig verblijf. Lesgeld bestaat niet tot 18 jaar. Schoolboeken op de middelbare school zijn gratis, ook in de internationale schakelklas (ISK) waar nieuwkomers eerst Nederlands leren. Alles wat een school daarbovenop vraagt is vrijwillig, en je kind doet overal aan mee, ook als je niets betaalt. Een brief met het woord “factuur” of een betaallink in een app verandert daar niets aan.

Twijfel je of een rekening van school klopt, dan kun je gratis bellen met Ouders & Onderwijs op 088-6050101, mailen naar vraag@oudersenonderwijs.nl of appen; de website heeft een Engelse versie. Leergeld heeft een Engelstalige uitlegvideo over aanvragen. Vraag op school naar de brugfunctionaris of de intern begeleider; die kennen de lokale regelingen en kunnen samen met jou een aanvraag doen.

Eén uitzondering is er wel. Internationaal georiënteerde scholen voor kinderen van expats, ouders met een internationale loopbaan die tijdelijk in Nederland wonen, vallen niet onder de vrijwilligheid; daar kan een verplichte bijdrage gelden om je kind te laten deelnemen. Ook particulier onderwijs valt buiten de regels voor gratis schoolboeken, en voor vavo en mbo betalen leerlingen van 18 jaar en ouder wel lesgeld.

Klacht over de ouderbijdrage: stappenplan van school tot inspectie

Wordt je kind toch uitgesloten, wordt de bijdrage als verplicht gepresenteerd of staat de vrijwilligheid niet in de schoolgids, dan werkt deze volgorde. Stap 1: leg het schriftelijk voor aan de directeur en verwijs naar de schoolgids en de wet van 1 augustus 2021. Stap 2: komt er geen oplossing, leg het dan voor aan de ouders in de medezeggenschapsraad, die over de bijdrage moeten instemmen en de schoolgids kunnen laten aanpassen. Stap 3: bel of mail Ouders & Onderwijs voor advies over je specifieke situatie. Stap 4: meld het bij de Inspectie van het Onderwijs via het contactformulier of op 088-669 60 60, op werkdagen van 9.00 tot 16.30 uur. De inspectie bekijkt dan de schoolgids en de website van de school en spreekt school en bestuur aan als de informatie niet klopt of niet duidelijk is.

Wat verandert er in 2027 en daarna

Voor ouders verandert er voorlopig niets aan de regels. In 2024 heeft het ministerie van OCW drie alternatieven laten onderzoeken: de ouderbijdrage helemaal afschaffen, afschaffen op de basisschool en voor de middelbare school verder onderzoeken, of een wettelijk maximum invoeren. Geen van de drie is doorgezet. In een Kamerbrief van 21 mei 2026 schrijft staatssecretaris Tielen dat afschaffen niet kan zonder de scholen meer geld te geven, dat daar geen dekking voor is op de OCW-begroting en dat het scholen vrij staat de hoogte zelf te bepalen, zolang de bijdrage vrijwillig is en niemand wordt uitgesloten. Het alternatief dat het kabinet noemt is een bovenschools fonds, waarin scholen of gemeenten de ouderbijdragen van meerdere scholen bundelen en eerlijker verdelen; landelijk invoeren daarvan vindt het kabinet niet zinvol, omdat de slagingskans per regio verschilt. In de OCW-begroting voor 2027, gepresenteerd op Prinsjesdag 15 september 2026, staat geen maatregel over de ouderbijdrage.

Wat wel elk jaar beweegt zijn de bedragen eromheen: de aanvullende toelage van DUO wijzigt per 1 augustus, de kinderbijslag wordt tussentijds verhoogd (in 2026 vanaf het derde kwartaal), en de hoogte van de ouderbijdrage van je eigen school kan alleen veranderen met instemming van de ouders in de MR. Kijk dus elk schooljaar in de nieuwe schoolgids.

Veelgestelde vragen over de vrijwillige ouderbijdrage

Is de vrijwillige ouderbijdrage verplicht?

Nee. Sinds 1 augustus 2021 staat in de wet dat de bijdrage vrijwillig is en dat niet betalen nooit mag leiden tot uitsluiting. Alleen internationaal georiënteerde scholen voor kinderen van expats mogen een verplichte bijdrage vragen.

Hoe hoog is de gemiddelde ouderbijdrage op de basisschool?

Gemiddeld € 56 per kind per jaar over alle basisscholen in schooljaar 2024/2025, en € 72 op scholen die een bijdrage vragen. Ouders zelf noemen gemiddeld € 66. Negen procent van de basisscholen vraagt helemaal niets.

Hoeveel is de ouderbijdrage op de middelbare school?

Gemiddeld € 82 op het praktijkonderwijs, € 119 op het vmbo, € 362 op de havo, € 387 op het vwo en € 402 op het gymnasium per leerling per jaar (schooljaar 2024/2025, gemiddelde van alle scholen). Scholen die een bijdrage vragen voor tweetalig onderwijs, vragen daarvoor gemiddeld € 426 extra.

Mag mijn kind mee op schoolreis als ik niet betaal?

Ja. De school mag je kind niet weigeren en ook geen vervangende activiteit aanbieden. Heeft de school te weinig geld, dan moet ze de reis voor alle leerlingen aanpassen of afgelasten.

Mag de school een herinnering of incassobureau sturen?

Een herinnering mag, want vragen is toegestaan. Maar je bent tot niets verplicht en je kind uitsluiten mag de school nooit. Word je toch onder druk gezet, meld het dan bij de Inspectie van het Onderwijs op 088-669 60 60.

Moet ik een laptop kopen voor school?

Nee. Een school mag vragen om een laptop maar het niet verplichten. Koop of betaal je hem niet, dan moet de school een volwaardig alternatief regelen, bijvoorbeeld een leenlaptop.

Waar vraag ik hulp bij schoolkosten als ik weinig inkomen heb?

Bij je gemeente (kindpakket), bij Stichting Leergeld via leergeld.nl met je postcode, of via samenvoorallekinderen.nl als Leergeld in jouw gemeente niet actief is. Vraag ook op school naar een potje. Is je kind 18 en nog op de middelbare school, dan vraagt het zelf de tegemoetkoming scholieren aan bij DUO.

Dit artikel is algemene informatie, geen persoonlijk advies; bij twijfel over je eigen situatie kun je Ouders & Onderwijs, je gemeente of DUO raadplegen.