Je berekent het werkelijk rendement in box 3 door alle inkomsten uit je vermogen (rente, dividend, huur) op te tellen bij alle waardeveranderingen over één kalenderjaar, zowel positief als negatief.
Laatst bijgewerkt: augustus 2026
Is de uitkomst lager dan het fictieve rendement dat de Belastingdienst hanteert, dan mag je belasting betalen over dat lagere bedrag. Dit artikel is het rekenwerk: de exacte rekenregels, een stappenplan, uitgewerkte voorbeelden en de fouten die het vaakst misgaan. Wil je eerst weten hoe de regeling zelf werkt en hoe je het opgeeft, lees dan over de tegenbewijsregeling box 3.
Waarmee vergelijk je? De fictieve percentages
Je werkelijke rendement is pas interessant in vergelijking met het fictieve rendement. Die percentages zijn:
| Categorie | 2025 | 2026 |
|---|---|---|
| Spaargeld en banktegoeden | 1,37% | 1,28% (voorlopig) |
| Overige bezittingen (beleggingen, vastgoed, crypto) | 5,88% | 6,00% (definitief) |
| Schulden | 2,70% | 2,70% (voorlopig) |
De percentages voor spaargeld en schulden over 2026 worden begin 2027 definitief vastgesteld. Meer achtergrond staat in het overzicht van het fictief rendement in box 3.
De rekenregels: wat telt wel en niet mee?
Niet alles telt mee, en sommige posten tellen anders mee dan je verwacht. Dit zijn de rekenregels volgens de Belastingdienst:
- Het gehele box 3-vermogen telt mee, inclusief banktegoeden
- Nog niet gerealiseerde waardeveranderingen tellen ook mee (ongerealiseerde winst én verlies)
- Er wordt geen heffingsvrij vermogen in mindering gebracht
- Kosten tellen niet mee, met uitzondering van betaalde rente op schulden
- Inflatie telt niet mee
- Verliezen of winsten uit andere jaren worden niet verrekend: elk jaar staat op zichzelf
- Vanaf 2026 geldt een extra bijtelling voor eigen gebruik van een tweede woning of andere onroerende zaak
Dat laatste punt is nieuw en wordt makkelijk over het hoofd gezien. Gebruik je een vakantiewoning of pand deels zelf, dan rekent de Belastingdienst vanaf 2026 een bijtelling van 5,06% van de WOZ-waarde, vermenigvuldigd met het aantal dagen dat je de zaak kunt gebruiken, gedeeld door 365.
Stappenplan: werkelijk rendement berekenen
Stap 1: Breng je vermogen in kaart
Noteer per vermogensbestanddeel de waarde op 1 januari en op 31 december van het belastingjaar: spaargeld, beleggingen, een eventuele tweede woning, crypto. Noteer ook je box 3-schulden. Dit is het startpunt van de berekening.
Stap 2: Tel je werkelijke inkomsten op
Tel bij elkaar op:
- Ontvangen rente op spaar- en betaalrekeningen
- Ontvangen dividend op aandelen of beleggingsfondsen
- Huuropbrengsten uit een tweede woning
- Betaalde rente op box 3-schulden (deze verlaagt je rendement)
Stap 3: Bereken de waardeveranderingen
Bereken per bezitting het verschil tussen de waarde op 31 december en die op 1 januari. Een stijging telt op bij je rendement, een daling gaat eraf. Dit geldt voor aandelen, crypto, obligaties én onroerend goed, ongeacht of je iets hebt verkocht.
Stap 4: Tel alles bij elkaar op
Inkomsten plus waardeveranderingen (positief of negatief) vormen samen je werkelijk rendement. Vergeet de bijtelling voor eigen gebruik niet als die op jou van toepassing is.
Stap 5: Vergelijk met het fictieve rendement
Je fictieve rendement staat als “voordeel uit sparen en beleggen” in je belastingaangifte. Is je werkelijke rendement lager, dan loont het om dat op te geven. Hoe je dat vervolgens doet, staat beschreven bij de tegenbewijsregeling.
Rekenvoorbeelden met alleen spaargeld
Onderstaande voorbeelden volgen de systematiek van de rekenvoorbeelden van de Belastingdienst over belastingjaar 2025.
Voorbeeld A: werkelijk rendement hoger dan fictief
| Omschrijving | Bedrag |
|---|---|
| Spaargeld | €150.000 |
| Ontvangen rente (werkelijk rendement) | €1.875 |
| Fictief rendement (uit de aangifte 2025) | €1.264 |
| Werkelijk rendement hoger? | Ja, €1.875 > €1.264 |
| Loont opgeven? | Nee |
De bank betaalde een relatief hoge rente. Opgeven levert niets op: je betaalt gewoon belasting over het fictieve rendement van €1.264.
Voorbeeld B: werkelijk rendement lager dan fictief
| Omschrijving | Bedrag |
|---|---|
| Spaargeld | €150.000 |
| Ontvangen rente (werkelijk rendement) | €1.050 |
| Fictief rendement (uit de aangifte 2025) | €1.264 |
| Werkelijk rendement lager? | Ja, €1.050 < €1.264 |
| Loont opgeven? | Ja |
Dat scheelt €214 aan belastbaar rendement. Over dat verschil betaal je 36%, wat neerkomt op een besparing van bijna €77.
Rekenvoorbeeld met spaargeld én beleggingen
De berekening wordt complexer zodra je meerdere vermogensbestanddelen hebt. Stel je hebt in een jaar:
- €100.000 spaargeld met €1.200 ontvangen rente
- Beleggingen ter waarde van €50.000 op 1 januari, die op 31 december €44.000 waard zijn
- Geen schulden en geen fiscale partner
| Component | Bedrag |
|---|---|
| Ontvangen rente spaargeld | + €1.200 |
| Waardedaling beleggingen | − €6.000 |
| Werkelijk rendement totaal | − €4.800 |
Je werkelijke rendement is negatief, terwijl het fictieve rendement positief was: het forfaitaire systeem houdt immers geen rekening met koersverliezen. Opgeven is hier zeer voordelig, want je belastbare rendement in box 3 daalt naar nul. Voor beleggers zijn vooral jaren met forse koersdalingen interessant om na te rekenen.
Werkelijk rendement met een tweede woning
Heb je een tweede woning, zoals een vakantiewoning of verhuurde woning? Dan telt de waardeverandering mee, niet de WOZ-waarde zelf. Reken zo:
- WOZ-waarde begin van het jaar: beginpunt
- WOZ-waarde eind van het jaar: eindpunt
- Het verschil is de waardeverandering, positief of negatief
- Huurinkomsten tellen op bij je rendement
- Rentekosten op de hypotheek van die woning gaan eraf
- Bijtelling eigen gebruik (vanaf 2026): 5,06% van de WOZ-waarde, naar rato van de dagen dat je de woning kunt gebruiken
Gebruik je de vakantiewoning het hele jaar zelf, dan telt de volledige bijtelling mee. Verhuur je hem deels, dan geldt de bijtelling alleen voor de dagen van eigen gebruik.
Hoeveel belasting betaal je over het werkelijk rendement?
Het tarief in box 3 bedraagt in 2025 en 2026 36%. Dat pas je toe op het werkelijke rendement, zonder aftrek van het heffingsvrij vermogen. Bij het fictieve stelsel wordt die vrijstelling wél eerst afgetrokken.
Een voorbeeld: bedraagt je werkelijke rendement €2.000, dan is de belasting 36% × €2.000 = €720.
Juist omdat de vrijstelling van €59.357 hier wegvalt, moet het verschil met het fictieve rendement substantieel zijn wil het lonen. Hoe de vrijstelling in het reguliere systeem uitpakt, lees je bij belasting over spaargeld.
Veelgemaakte fouten bij de berekening
Een te lage inschatting leidt tot een teruggave die de Belastingdienst later terugvordert. Vermijd deze fouten:
- Ongerealiseerde winst vergeten: je hoeft een aandeel niet te verkopen om de waardestijging te moeten meetellen
- Alleen rente meenemen: dividend en koerswinsten horen er ook bij
- Schulden vergeten: betaalde rente op box 3-schulden verlaagt je rendement
- Kosten aftrekken: beheer-, transactie- en bewaarkosten tellen niet mee, alleen rentekosten
- Bijtelling eigen gebruik overslaan: sinds 2026 verplicht bij zelf gebruikte onroerende zaken
- Vermogen van je fiscale partner weglaten: partners rekenen en geven gezamenlijk op
Veelgestelde vragen over de berekening
Hoe kom je achter je werkelijk rendement in box 3?
Verzamel alle inkomsten uit je vermogen over het kalenderjaar: rente, dividend en huurinkomsten. Bereken daarna per bezitting de waardeverandering door de eindwaarde op 31 december te vergelijken met de beginwaarde op 1 januari. Rentekosten op box 3-schulden gaan eraf. De som van inkomsten en waardeveranderingen is je werkelijk rendement. Jaaroverzichten van bank en broker en de WOZ-beschikking zijn daarbij onmisbaar.
Hoeveel belasting betaal je over het werkelijk rendement?
Het tarief is 36% in 2025 en 2026, toegepast op het werkelijke rendement zonder aftrek van het heffingsvrij vermogen. Bij een werkelijk rendement van €3.000 betaal je dus 36% × €3.000 = €1.080. Je betaalt nooit meer dan het bedrag dat op basis van het fictieve rendement was vastgesteld.
Kan ik het werkelijk rendement berekenen als ik alleen spaargeld heb?
Ja. Je werkelijke rendement is dan gelijk aan de ontvangen rente over het jaar. Vergelijk dat bedrag met het fictieve rendement in je aangifte. Ligt de rente lager, dan kan opgeven lonen, zeker als je spaarsaldo ruim boven het heffingsvrij vermogen uitkomt.
Tellen ongerealiseerde koersverliezen mee?
Ja. Waardeveranderingen die je nog niet hebt gerealiseerd tellen mee. Een daling van je beleggingsportefeuille geldt als negatief rendement, ook als je de aandelen niet hebt verkocht. Dat is precies het grote verschil met het fictieve stelsel, waarin koersdalingen geen rol spelen.
Wat als mijn werkelijk rendement negatief is?
Dan heb je per saldo verlies geleden op je box 3-vermogen en betaal je over dat jaar geen box 3-belasting. Je mag verliezen echter niet verrekenen met positieve rendementen uit andere jaren: elk jaar staat op zichzelf. Een verlies in het ene jaar verlaagt je belasting in het volgende jaar dus niet.
Hoe reken ik de bijtelling voor eigen gebruik uit?
Vanaf 2026 geldt bij zelf gebruikte onroerende zaken een bijtelling van 5,06% van de WOZ-waarde, vermenigvuldigd met het aantal dagen dat je de zaak kunt gebruiken en gedeeld door 365. Bij een WOZ-waarde van €300.000 en volledig eigen gebruik komt dat neer op €15.180 dat je bij je werkelijke rendement optelt.
Tot slot
Het werkelijk rendement berekenen vraagt wat uitzoekwerk, maar kan een concrete besparing opleveren, vooral bij gedaalde beleggingen of een lage spaarrente. Verzamel je jaaroverzichten, volg de vijf stappen en vergelijk de uitkomst met het fictieve rendement uit je aangifte. Blijkt opgeven voordelig, lees dan hoe je dat doet bij de tegenbewijsregeling box 3. Twijfel je over de berekening bij vastgoed, meerdere rekeningen of crypto, raadpleeg dan een belastingadviseur.
Dit artikel is informatief van aard. Raadpleeg bij twijfel een belastingadviseur voor advies over jouw persoonlijke situatie.
