Een warmtepomp is een apparaat dat warmte onttrekt aan buitenlucht, bodem of grondwater en die warmte via elektriciteit omzet in verwarming voor je woning.
Laatst bijgewerkt: augustus 2026
Je cv-ketel slaat ermee af op een koude januariavond. De monteur geeft aan dat vervanging nodig is. Vroeger was de keuze eenvoudig: een nieuwe cv-ketel. Die keuze staat nog steeds open, maar het kabinet wil daar de komende jaren verandering in brengen. Het woord warmtepomp staat daardoor steeds vaker centraal bij de keuze voor een nieuw verwarmingssysteem.
Een warmtepomp vervangt je cv-ketel geheel of gedeeltelijk. Het apparaat haalt gratis warmte uit de omgeving, versterkt die met een kleine hoeveelheid elektriciteit en gebruikt het resultaat om je huis te verwarmen. Daarmee verbruik je minder of helemaal geen aardgas meer. Dat scheelt op de energierekening en verlaagt je CO2-uitstoot. Er zijn meerdere typen, elk met een eigen warmtebron en toepassingsgebied.
Hoe werkt een warmtepomp?
Het principe lijkt ingewikkeld, maar is vergelijkbaar met wat een koelkast doet. Alleen andersom. Een koelkast onttrekt warmte aan de binnenkant en geeft die af aan de buitenkant. Een warmtepomp onttrekt warmte aan de buitenomgeving en geeft die warmte af aan het verwarmingssysteem in jouw huis.
De werking gaat in een cyclus van vier stappen. Volgens de uitleg van Vereniging Eigen Huis verloopt die cyclus als volgt:
- Verdamper: De warmte uit de buitenlucht, bodem of het grondwater stroomt langs een verdamper. In de verdamper zit een koudemiddel, een speciale vloeistof met een zeer laag kookpunt. Door de warmte verandert het koudemiddel in gas.
- Compressor: De compressor perst het gas samen. Door die samendrukking stijgt de temperatuur sterk.
- Condensor: Het hete gas stroomt door een condensor. Daar geeft het de warmte af aan het water in het verwarmingssysteem van je woning. Dat water stroomt vervolgens naar je radiatoren of vloerverwarming.
- Expansieventiel: Door het afgeven van warmte koelt het gas af en wordt het opnieuw vloeibaar. Het expansieventiel verlaagt de druk verder. De cyclus begint opnieuw.
De compressor heeft elektriciteit nodig. Maar de warmte die de pomp uiteindelijk levert, is een veelvoud van die elektriciteit. Dat maakt het systeem zuiniger dan een cv-ketel, die energie verbruikt om warmte te maken. Een warmtepomp benut warmte die al aanwezig is in de omgeving.
Meer diepgang over de technische werking lees je in het artikel over hoe een warmtepomp precies werkt.
Soorten warmtepompen
Niet elke warmtepomp is hetzelfde. Ze verschillen in warmtebron, type installatie en geschiktheid voor jouw woning. De belangrijkste indeling loopt langs twee lijnen: de warmtebron en het al dan niet samenwerken met een cv-ketel.
Hybride warmtepomp
Een hybride warmtepomp werkt samen met een bestaande cv-ketel. De warmtepomp neemt het grootste deel van de verwarming voor zijn rekening. Bij zeer lage buitentemperaturen, wanneer de efficiëntie van de warmtepomp afneemt, springt de cv-ketel bij. De cv-ketel verzorgt ook het tapwater.
Dit type is geschikt voor woningen met minder isolatie. Je hoeft niet direct alles aan te passen. De warmtepomp haalt de warmte uit de buitenlucht en bestaat doorgaans uit een buiten- en een binnenunit. Er zijn ook steeds meer compacte modellen waarbij beide onderdelen in één unit zitten.
Alles over dit type, inclusief de kosten, lees je in het artikel over de hybride warmtepomp: hoe het werkt en wanneer het voordelig is.
Volledig elektrische warmtepomp
De volledig elektrische warmtepomp, ook wel all-electric warmtepomp genoemd, vervangt de cv-ketel volledig. Er is geen gas meer nodig. Het systeem verwarmt zowel de woning als het tapwater. Omdat het systeem op lagere aanvoertemperaturen werkt dan een cv-ketel, is goede isolatie een vereiste. Vloerverwarming of lage-temperatuurradiatoren werken het beste hierbij.
Niet geschikt voor alle woningen. Onvoldoende isolatie betekent dat het systeem de woning niet op temperatuur houdt bij strenge vorst. Niet ideaal.
Lucht-water warmtepomp
De meest voorkomende variant in Nederland. De warmtebron is de buitenlucht. Het systeem is relatief eenvoudig te installeren en vergt geen graafwerk. De efficiëntie neemt af bij lage buitentemperaturen, maar moderne systemen werken nog tot ver onder het vriespunt.
Het nadeel is geluid. De buitenunit produceert geluid, vergelijkbaar met een airco-unit. Voor plaatsing gelden regels vanuit de gemeente, met name rondom geluidsoverlast voor buren. Raadpleeg je gemeente voor de lokale voorschriften.
Bodemwarmtepomp en grondwaterwarmtepomp
Deze typen gebruiken de bodem of het grondwater als warmtebron. De temperatuur in de bodem is het hele jaar redelijk constant, rond de 10 tot 12 graden Celsius. Dat maakt deze systemen stabiel en efficiënt, ook in de winter.
De installatie vraagt graafwerk of het boren van een put. Dat maakt de aanschafkosten hoger. Maar de jaarlijkse exploitatiekosten liggen doorgaans lager dan bij lucht-water systemen. Geschikt voor woningen met een tuin en goed geïsoleerde schil.
De COP: maatstaf voor efficiëntie
Bij warmtepompen kom je de term COP tegen: Coefficient of Performance. Dit getal geeft aan hoeveel warmte een pomp levert per eenheid gebruikte elektriciteit. Een COP van 3 betekent dat de pomp voor elke kilowattuur elektriciteit drie kilowattuur warmte produceert.
Hoe hoger de COP, hoe efficiënter het systeem. Lucht-water pompen hebben gemiddeld een COP tussen de 2,5 en 4,5, afhankelijk van de buitentemperatuur. Bodempompen halen door de stabielere bron doorgaans hogere waarden.
In de praktijk gebruik je ook het begrip SCOP: Seasonal Coefficient of Performance. Dit is het gemiddelde rendement over een heel seizoen. Die waarde is realistischer dan een laboratoriumgetal.
| Type warmtepomp | Warmtebron | Gemiddelde SCOP | Geschikt voor |
|---|---|---|---|
| Hybride (lucht) | Buitenlucht | 2,5 tot 3,5 | Matig geïsoleerde woning |
| Lucht-water (all-electric) | Buitenlucht | 2,8 tot 4,0 | Goed geïsoleerde woning |
| Bodemwarmtepomp | Bodem | 3,5 tot 5,0 | Goed geïsoleerde woning met tuin |
| Grondwaterwarmtepomp | Grondwater | 4,0 tot 5,5 | Goed geïsoleerde woning, geschikte bodemsamenstelling |
Warmtepomp en de regels: wat geldt er nu?
Een verplichting om bij vervanging van je cv-ketel een hybride warmtepomp te installeren, was oorspronkelijk gepland vanaf 1 januari 2026. Dat plan is in 2024 geschrapt door het kabinet: er geldt op dit moment geen wettelijke verplichting. Je mag je cv-ketel bij vervanging nog altijd inruilen voor een nieuwe cv-ketel, een hybride warmtepomp of een volledig elektrische warmtepomp.
In het regeerakkoord van het huidige kabinet is wel afgesproken dat een (slimme) hybride warmtepomp naar verwachting vanaf 2029 de norm moet worden bij vervanging van de cv-ketel. De exacte uitwerking, ingangsdatum en eventuele uitzonderingen staan nog niet vast en moeten nog via wetgeving worden bepaald.
Het is desondanks verstandig om nu al na te denken over je situatie. Staat jouw cv-ketel op het punt om te worden vervangen? Dan loont het de moeite om de opties voor een hybride warmtepomp te verkennen, ook zonder verplichting: de subsidie en de besparing op je energierekening maken de overstap vaak al aantrekkelijk.
Milieu Centraal biedt een keuzehulp waarmee je kunt controleren welk type warmtepomp past bij de isolatiegraad van jouw woning.
Kosten en subsidie
De aanschafkosten van een warmtepomp lopen uiteen. Een hybride warmtepomp inclusief installatie kost gemiddeld tussen de € 6.000 en € 9.000. Een volledig elektrisch systeem kan oplopen tot € 20.000, afhankelijk van het type en de benodigde aanpassingen in de woning. Meer informatie hierover vind je in het overzicht van wat een warmtepomp kost in 2026.
Gelukkig is er subsidie beschikbaar. De ISDE-subsidie (Investeringssubsidie Duurzame Energie) van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) vergoedt een deel van de aanschafkosten. Het subsidiebedrag hangt af van het type warmtepomp en het vermogen. Je vraagt de ISDE aan via de website van RVO.
Naast de ISDE zijn er bij sommige gemeenten aanvullende regelingen. Ook kun je via het Warmtefonds een lening afsluiten als de investering nu niet haalbaar is. Dat scheelt de drempel voor veel huishoudens aanzienlijk.
De terugverdientijd van een warmtepomp varieert sterk. Die hangt af van de energieprijzen, je verbruikspatroon, de isolatiegraad van je woning en het type installatie. Reken met een periode van zeven tot vijftien jaar voor een hybride systeem.
Is een warmtepomp geschikt voor jouw woning?
Niet elke woning is direct klaar voor een warmtepomp. Een volledig elektrische warmtepomp vraagt om een goed geïsoleerde schil: dakisolatie, vloerisolatie, spouwmuurisolatie en bij voorkeur dubbel of drievoudig glas. Zonder isolatie kan het systeem de woning niet efficiënt verwarmen.
Een hybride warmtepomp is minder veeleisend. Die kan ook functioneren in een woning met beperktere isolatie, omdat de cv-ketel bijspringt wanneer nodig. Dat maakt dit type de meest toegankelijke instap voor veel Nederlandse huishoudens.
Daarnaast speelt het verwarmingssysteem een rol. Vloerverwarming of lage-temperatuurradiatoren werken het beste samen met een warmtepomp, omdat het systeem op lagere aanvoertemperaturen werkt. Gewone radiatoren zijn in sommige gevallen ook bruikbaar, mits de rest van het systeem goed is afgesteld.
Woon je in een appartement? Dan zijn de mogelijkheden afhankelijk van de bouwkundige situatie en de toestemming van de Vereniging van Eigenaren. Een buitenunit plaatsen is niet altijd mogelijk. Bespreek dit vroegtijdig met een installateur en de VvE.
Wat je het beste kunt doen
Een warmtepomp is geen gadget, maar een serieuze investering in de duurzaamheid en de toekomstbestendigheid van je woning. Een wettelijke verplichting is er voorlopig niet, maar met een mogelijke norm vanaf 2029 en de aanhoudend hoge gasprijzen is de overstap voor veel huishoudens eerder een kwestie van wanneer dan van of. Breng de isolatiegraad van je woning in kaart, vraag twee of drie offertes op bij erkende installateurs en informeer bij RVO naar de actuele ISDE-voorwaarden. Zo maak je een keuze die past bij je situatie en het maximale haalt uit de beschikbare subsidie.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een hybride en een volledig elektrische warmtepomp?
Een hybride warmtepomp werkt samen met een bestaande cv-ketel. De warmtepomp neemt het grootste deel van de verwarming over; de cv-ketel springt bij bij lage buitentemperaturen en verzorgt het tapwater. Een volledig elektrische warmtepomp vervangt de cv-ketel helemaal en gebruikt geen gas meer. Die variant vereist een goed geïsoleerde woning.
Heeft een warmtepomp veel elektriciteit nodig?
Een warmtepomp verbruikt elektriciteit voor de compressor. Maar omdat het apparaat gebruik maakt van gratis omgevingswarmte, levert het meer warmte dan de ingezette elektriciteit. Bij een COP van 3 krijg je voor iedere kilowattuur elektriciteit drie kilowattuur warmte. Per saldo verbruik je dus minder energie dan met een cv-ketel, maar je stroomverbruik stijgt wel.
Vanaf wanneer is een warmtepomp verplicht in Nederland?
Op dit moment (2026) geldt er geen wettelijke verplichting. Een eerder plan om vanaf 1 januari 2026 bij vervanging van de cv-ketel een hybride warmtepomp verplicht te stellen, is in 2024 door het kabinet geschrapt. In het regeerakkoord staat wel dat een hybride warmtepomp naar verwachting vanaf 2029 de norm moet worden bij cv-ketelvervanging, maar de precieze uitwerking is nog niet definitief.
Kan ik ook een warmtepomp combineren met zonnepanelen?
Dat kan. Zonnepanelen wekken overdag stroom op die de warmtepomp direct kan gebruiken. Zo verlaag je de netto stroomkosten van het systeem. In combinatie met een thuisbatterij kun je de zelf opgewekte stroom ook buiten de zonne-uren inzetten voor de warmtepomp. Die combinatie maakt het systeem financieel aantrekkelijker, met name als je een dynamisch contract hebt.
Hoeveel subsidie kan ik krijgen voor een warmtepomp?
De ISDE-subsidie van RVO vergoedt een deel van de aanschafkosten. Het exacte bedrag hangt af van het type warmtepomp en het opgegeven vermogen. Raadpleeg de actuele subsidiebedragen op de website van RVO voor de meest recente bedragen, want die worden periodiek bijgesteld.
